Sokak Hayvanları İçin Kalıcı Çözüm Ne?

Sokak hayvanları konusu yalnızca mama ya da barınak meselesi değil. Uzmanlara ve yasal düzenlemelere göre kalıcı çözüm; kısırlaştırma, aşılama, kayıt, sahiplendirme ve toplum bilincinin birlikte yürütülmesiyle mümkün.

Sokak hayvanları, Türkiye’de uzun süredir hem hayvan hakları hem de toplum sağlığı açısından tartışılan konuların başında geliyor. Konu çoğu zaman barınaklar üzerinden ele alınsa da, yapılan düzenlemeler ve uluslararası kaynaklar çözümün tek bir yöntemle sağlanamayacağını gösteriyor.

Türkiye’de hayvanların korunmasına ilişkin temel yasa olan 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanların rahat yaşamasını, iyi muamele görmesini ve acı, ıstırap ve eziyetten korunmasını amaçlıyor. Kanunda hayvanlara yapılacak tıbbi ve cerrahi müdahalelerin veteriner hekimler tarafından yapılması gerektiği, kontrolsüz üremenin önlenmesi için de hayvanlara acı vermeden kısırlaştırma müdahaleleri yapılabileceği belirtiliyor. (Tarım ve Orman Bakanlığı)

2024 yılında yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle sahipsiz hayvanların toplanması, hayvan bakımevlerine götürülmesi, rehabilite edilmesi ve bakımevlerinde tutulması gibi işlemler yeniden gündeme geldi. Tarım ve Orman Bakanlığı, 13 Aralık 2024’te yayımlanan uygulama yönetmeliğiyle sahipsiz hayvanlara ilişkin esasların belirlendiğini açıkladı. (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Ancak hayvan hakları alanında çalışan uzmanlara göre kalıcı çözüm yalnızca hayvanların toplanması ya da barınaklara götürülmesiyle sınırlı değil. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’nün sokak köpekleri nüfus yönetimine ilişkin önerilerinde de konu; insan sağlığı, hayvan sağlığı, hayvan refahı ve çevresel etkilerle birlikte ele alınıyor. Örgüt, köpek nüfusu yönetiminin kuduz gibi zoonotik hastalıkların kontrolünde de önemli bir parça olduğunu belirtiyor. (WOAH)

Bu nedenle sokak hayvanları için en çok öne çıkan başlıklardan biri kısırlaştırma oluyor. Kısırlaştırma, kontrolsüz çoğalmayı önlemeye yardımcı olurken aynı zamanda sokakta doğan ve zor koşullarda yaşamaya çalışan hayvan sayısının da azalmasına katkı sağlayabiliyor. Fakat bu yöntemin etkili olabilmesi için düzenli, planlı ve geniş kapsamlı uygulanması gerekiyor.

Bir diğer önemli konu ise aşılama ve kayıt sistemi. Sokak hayvanlarının aşılanması, hem hayvan sağlığı hem de toplum sağlığı açısından önem taşıyor. Sahipli hayvanlarda kayıt sistemi, terk edilmelerin önlenmesi ve sorumluluğun takip edilebilmesi açısından öne çıkıyor. 2024’te yayımlanan yönetmelikle hayvan sahiplerinin hayvanlarını dijital yöntemlerle kayıt altına aldırması ve bakım-besleme şartlarını sağlaması gibi yükümlülükler de düzenlendi. (Anadolu Ajansı)

Barınaklar ise bu sürecin yalnızca bir parçası olarak görülüyor. Bakımevleri, hasta, yaralı ya da bakıma muhtaç hayvanlar için önemli olsa da tek başına kalıcı çözüm sunmuyor. Çünkü barınakların kapasitesi, hayvanların yaşam koşulları, tedavi imkânları ve sahiplendirme süreçleri çözümün başarısını doğrudan etkiliyor.

Sahiplendirme de sokak hayvanları için önemli bir adım. Bakımevlerinden sahipsiz kedi ve köpek sahiplenmek isteyen kişiler için form doldurulması, sorumlu veteriner hekim onayı ve hayvan pasaportu oluşturulması gibi işlemler yönetmelikte yer alıyor. Bu durum, sahiplenmenin yalnızca duygusal bir karar değil, aynı zamanda resmi ve uzun süreli bir sorumluluk olduğunu gösteriyor. (Tarım Hukuku Derneği)

Araştırmalar ve uluslararası öneriler, sokak hayvanları sorununun tek bir kurumun ya da yalnızca gönüllülerin çabasıyla çözülemeyeceğini ortaya koyuyor. Yerel yönetimler, veteriner hekimler, dernekler, gönüllüler ve vatandaşlar birlikte hareket etmediğinde, yapılan çalışmalar geçici kalabiliyor.

Sokak hayvanları için kalıcı çözüm; düzenli kısırlaştırma, aşılama, tedavi, kayıt, sahiplendirme ve toplum bilincinin aynı anda yürütülmesiyle mümkün olabilir. Bu nedenle konu yalnızca “sokakta hayvan var mı, yok mu?” sorusuyla değil, “bu hayvanlar nasıl daha güvenli, sağlıklı ve haklarına uygun şekilde yaşayabilir?” sorusuyla ele alınmalıdır.